CHOROBA MAJOWA (ZATRUCIE PYŁKIEM)

Sezon mamy rozpoczęty pszczoły zabrały się do ciężkiej pracy, znoszą pyłek ale też za tą pracą czai się jedna z kolejnych chorób "choroba majowa".

Głównym czynnikiem tej choroby są pyłki trujących roślin (zawierające alkaloidy, glukozydy, saponiny - silne jady cytoplazmatyczne, cukry ciężkostrawne - laktoza, stachioza, arabinoza, ksyloza, pektyny, bakterie Spiroplasma apis, kwas galakturonowy itd.)

Zatrucie pyłkiem występuje u pszczół karmicielek i niezasklepionego czerwiu po spożyciu pyłku roślin trujących, bądź pyłku zaatakowanego przez pleśnie i grzyby. Do zatrucia alimentarnego dochodzi wiosną, szczególnie w maju, kiedy kwtinie mnóstwo roślin łąkowych i pożytkowych. Trujące dla pszczół rośliny to: ciemiężyca, bagno zwyczajne, naparstnica, ostróżka polna, jaskier ostry, modrzewnica zwyczajna, wilczomlecz, kasztanowiec zwyczajny. Zazwyczaj choroba ma ostry przebieg. Licznie chorują i padają pszczoły karmicielki mające 3/13 dni oraz larwy -czerw. Często dochodzi nie tyle do biegunek co do bolesnego dla pszczół zaparcia. Chłodne wieczory, a zwłaszcza przymrozki działają na niekorzyść, przemarznięty pyłek jest jeszcze gorszy - wtedy pszczoły konsumują prawie czystą truciznę. Choroba trwa krótko i ustępuje sama po poprawie pogody.

 Objawy, które możemy zaobserwować u zatrutych pszczół to:
1. Utrata zdolności lotnych
2. Silnie rozdęte odwłoki
3. Drżenie skrzydełek
4. Pełzanie przed ulem
5. Osyp na dnie i przed ulem - nienaturalnie wygięte odwłoki u martwych pszczół 
6. Rozstawione na boki skrzydełka 
7. Wysunięte języczki 
8. Wykrzywione nóżki
9. Martwy czerw przypominający kiślicę  
10. Usunięte larwy na mostku i ziemi       
11. W czasie "sekcji" można dostrzec w przewodzie pokarmowym masy zbitego pyłku 
12. Wyraźnie powiększony odwłok
13. Biegunka - gęste plamy gliniastego koloru 

    Tak więc co zrobić i jak postępować?
 Przerwać poszerzanie gniazda, wyjąć ramki z węzą. W przypadku nasilonych objawów czy poważnych strat gniazdo ścieśnić z powrotem do konstrukcji zimowej, zasilić ramkami z czerwiem zamkniętym z innych zdrowych rodzin i podkarmiać codziennie 1 litrem rzadkiego syropu. Ul starannie ocieplić. Chorym rodzinom pszczelim należy przede wszystkim dostarczyć wodę, nie tyle w poidle co pod daszek prosto do ula w naczynku. Najlepiej poddawać ciepły, rzadzki syrop cukrowy. Zapobieganie chorobie majowej polega na wcześniejszym zaopatrzeniu rodziny w wodę, właśnie za pośrednictwem podkarmiania rzadkim syropem cukrowym.

 Leczenie jest proste ... podkarmianie w niewielkich ilościach rzadkim syropem cukrowym z ew. dodatkiem Apilac-u czy ApiFarmy. Choroba ustępuje sama po poprawie pogody i podaniu do uli wody, ciepłej, przegotowanej, osłodzonej.

Sztuczne unasienianie matek

Sztuczne unasienianie matek zwane czasem inseminacją - to wprowadzenie nasienia pobranego od trutni do dróg rodnych matki.
Zabieg sztucznego unasienienia przeprowadzony jest pod mikroskopem steroskopowym. Matkę po włożeniu do rurki mocuje się na statywie aparatu i usypia za pomocą dwutlenku węgla. Kiedy zadziała narkoza i odwłok przestaje się poruszać przystępuje się unasienienia. Jest to niezmiernie precyzyjne zadanie.

Na wartość użytkową matek unasienionych sztucznie wpływa:
- wiek matki. Przyjmuje się, że optymalnym wiekiem matki jest 7-8 dzień życia. Młodsze matki często padają, natomiast  do zbiorniczków nasiennych matek starszych przechodzi mniej plemników, choć można je jeszcze skutecznie inseminować nawet 3-4 tygodnie po wygryzieniu.
- warunki przetrzymywania przed i po zabiegu inseminacji decydują w głównej mierze o rezultatach oraz kosztach produkcji matek inseminowanych.
- optymalny wiek trutni odpowiedni do pobierania nasienia wynosi 14-21 dni. Nasienie trutni młodszych ma mniejszą koncentrację plemników i jest zmieszane ze śluzem, natomiast nasienie trutni starszych jest zbyt geste co powoduje zaleganie nasienia w jajowodach i śmierć matki.
- umiejętności inseminatora.

Naturalne unasienianie matek pszczelich

Unasiennienia matek pszczelich może odbywać się w sposób naturalny lub poprzez sztuczne unasienienie.Naturalne unasienienie ściśle związane jest z warunkami atmosferycznymi. Długotrwałe zimno, przeciągające się deszcze, gwałtowne zmiany pogody, silne wiatry utrudniają, a czasem wręcz uniemożliwiają unasienienie matek.

Kopulacja odbywa się w powietrzu na wysokości od 10 do 30 metrów nad ziemią w warunkach sprzyjającej pogody. Optymalny wiek matki do unasienienia to 5-14 dni. Matka kopuluje przeciętnie z 10 trutniami w czasie jednego lub kilku lotów godowych. Jeżeli w czasie pierwszego lotu matka zgromadzi odpowiednią ilość plemników to nie odbywa więcej lotów. Po upływie 2-3 dni od ostatniego lotu matki przystępują do czerwienia.

Unasienianie matek na pasieczysku jest metodą najczęściej stosowaną w praktyce. Nieunasienione matki można poddać zaraz po wygryzieniu w celu unasienienia się i rozpoczęcia czerwienia do:
- rodzin pszczelich. Nieunasienione matki poddaje się po wcześniejszym zabraniu starych matek i wydłużeniu okresu bezmateczności do 8-9 dni. Trzeba jednak pamiętać o ryzyku zaginięcia matki podczas unasieniania i o długiej przerwie w czerwieniu czego skutkiem może być brak lub niska porodukcyjność rodziny.
- odkład. W celu unasienia matek można tworzyć odkłady w ciągu całego sezonu, o różnej sile i przeznaczeniu.
- uliki weselne. Posiadanie w pasiece kilku ulików weselnych z matkami ułatwia gospodarkę pasieczną. Daje bowiem możliwość przetrzymania matek zapasowych przez cały sezon i wykorzystania ich w celu uzupełnienia zaistniałych braków w rodzinach produkcyjnych lub wymiany.

Poddawanie matek inseminowanych

Oto kilka najważniejszych punktów:
- Poddajemy matkę do rodziny metodą uniwersalną
- Pozostawiamy rodzinę w spokoju przez 2-3 dni
- Przeglądy wykonujemy w godzinach porannych lub wieczornych, ponieważ matki inseminowane, które jeszcze nie rozpoczęły czerwienia maja tendencje do gwałtownego wylatywania z plastra i nie wracania do uli

- Obserwujemy i oceniamy zachowanie się pszczół na klateczce i w jej wnętrzu:
1. otwory w klateczce zaklejone woskiem - reakcja pozytywna, możemy odblokować komorę pokarmową
2. Otwory w klateczce zakitowane propolisem - reakcja negatywna, należy zabrać matkę i poddać ją lub inną ponownie po 2 dniach.
3. Agresywne zachowanie się pszczół ulowych na klateczce i martwe robotnice wewnątrz klatki - reakcja negatywna, należy zabrać matkę
4. Pszczoły na klateczce spokojne i przekazują pokarm robotnicom  w klateczce - reakcja pozytywna, odblokowujemy komorę pokarmową

- Dokładnie sprawdzamy i niszczymy mateczniki
- Po odblokowaniu komory pokarmowej zostawiamy rodzinę w spokoju przez kolejne 4-5 dni
- Wyloty kratujemy przy poddawaniu matek reprodukcyjnych, nie jest to konieczne przy matkach użytkowych

- W przypadku niepodejmowania czerwienia przez matkę należy:
1. Podkarmić rodzinę sytą wykonana z miodu wiosennego
2. Ponownie zamknąć ją w klateczce na ciasto na 1-2 dni
3. Zasilać rodzinę 2-3 plastrami czerwiu otwartego
- Jeżeli matka nie podejmie czerwienia wciągu 14 dni od od daty wypuszczenie jej przez pszczoły lub czerwi trutowo, to taka matkę reklamujemy

Uniwersalna metoda poddawania matek pszczelich

Klateczkę z matką i towarzyszącymi pszczołami umieszczamy w rodzinie:
- minimum po 4 i nie więcej jak po 8 godzinach od osierocenia rodziny
- w środku gniazda miedzy lekko rozsunięte plastry z czerwiem, wkładamy klateczkę zamkniętą "na głucho" ciastem do dołu. W ten sposób zapewniamy swobodny dostęp pszczołom ulowym do otworów w klateczce
- przez co najmniej 3 doby nie zaglądamy do rodziny aby nie niepokoić pszczół
- po 3 dniach dokładnie niszczymy wszystkie mateczniki w tym celu należy strząsnąć z każdego znajdującego się w gnieździe plastra
- odblokowujemy komorę pokarmową wyłamujemy zatyczkę i pozostawiamy klateczkę w dotychczasowym położeniu
- po 4-5 dniach sprawdzamy przyjęcie matki warto wiedzieć, że podczas sprawdzania mogą być jeszcze mateczniki ratunkowe co wcale nie musi oznaczać braku matki

Skrócona instrukcja poddawania matek pszczelich

Ogólne zasady:
- Niezależnie od stanu fizjologicznego rodziny pszczelej, matkę zawsze poddajemy zawsze w klateczce
- Upewniamy się czy rodzina, do której podkładamy nową matkę na pewno jest bezmateczna
- Najlepiej wymienić starą matkę czerwiącą na młodą matkę czerwiącą
- Matki nieunasienione najlepiej poddawać do okładów lub ulików weselnych
- Nie poddajemy matek do rodziny, w których czerwią trurówki
- Zakupione matki można przetrzymać 2-3 dni w domu, przykryte lekko wilgotną ściereczką. Lepiej bowiem nie poddawać matek podczas wyjątkowo niesprzyjającej pogody (zimno, deszcz) lub chwili podrażniania pszczół (rabunki, miodobranie).

Zasady poddawania matek

Gdy poznamy ogólne zasady warunkujące skuteczne przyjęcie matki to wtedy pozwoli nam to uniknąć błędów i zminimalizuje ryzyko związane z nieprzyjęcie matki.
Pamiętajmy by matkę poddawać zawsze w klateczce. Zapewnia to stopniowe przyzwyczajanie się i akceptację matki przez robotnice w warunkach stabilizacji i spokoju.

Upewnienie się czy rodzina, do której mamy poddać matkę na pewno jest bezmateczna - to podstawowa zasada. Pszczelarze jednak często sytuacje oceniają błędnie i zdarza się, że bezskutecznie poddają matkę wielokrotnie do tej samej rodziny. Bardzo trudno stwierdzić brak matki w rodzinie, w której od dłuższego czasu nie ma czerwiu i śladów po matecznikach. Wtedy wystarczy wstawić do takiej rodziny tzw. czerwiu kontrolnego, czyli plastra z jajami i młodymi larwami z innej rodziny. Jeśli bowiem po 2 dniach na poddanym czerwiu pojawią się mateczniki, będzie to ewidentnie świadczyło o braku matki.

Wycofane z rodziny stare matki czerwiące, należy wymienić na młode matki czerwiące. Poddawanie matek nieunasiennionych w miejsce matek czerwiących jest możliwe, jedynie po zastosowaniu wydłużonego do 8-9 dni okresu bezmateczności. Po upływie tego czasu i zerwaniu mateczników można poddać matkę nieunasiennioną.

Nową matkę najlepiej poddać po upływie około 6 godz. od chwili osierocenia rodziny. Po upływie tego czasu wszystkie robotnice w rodzinie poczują bezmateczność, a jednocześnie nie przystępują jeszcze do budowy mateczników.

Matki nieunasiennione najlepiej jest poddawać do okładów lub ulików weselnych. Im matka młodsza tym chętniej przyjmowana jest przez pszczoły.

Matki można poddawać w klateczkach wysyłkowych wraz z towarzyszącymi pszczołami. Obecność lub brak robotnic nie wpływa na to, czy matka zostanie przyjęta. Zaleca się jednak aby matka w klateczce nie pozostawała osamotnienia.

Ostrożność i cierpliwość wymagają matki inseminowane bez sprawdzonego czerwienia.
Poddawanie do rodzin zasklepionych mateczników na 2 dni przed wygryzieniem jest dobrą i skuteczną metodą akceptowania młodych matek przez robotnice.