Rok pszczoły miodnej

Rośliny i pszczoły wykorzystują się wzajemnie, stanowiąc w przyrodzie rodzaj symbiozy. Jedne i drugie rozwijają się niemal równolegle. Rozwój zaczyna się po przerwie zimowej - tak u pszczół, jak i u roślin. W okolicach przesilenia letniego rozwój ustaje i populacje zaczynają maleć, aż do kolejnej przerwy zimowej. W okresie wiosennym, gdy rośliny produkują pyłek i nektar, by zwabić zapylaczy, zapotrzebowanie pszczół  na te pożytki jest największe. Zbierając pożywienie, pszczoły wyświadczają rośliną przysługę.

Aby przetrwać okres zimowy, ale równocześnie wykorzystać dostępność nektaru, rój na przestrzeni roku zmienia swoją liczebność. W okresie zbiórki pożytku duże roje osiągają liczebność nawet i ponad 40 tys. pszczół zbierających i gromadzących zapasy miodu. W okresie braku pokarmu rój redukuje swoją liczebność do 15 tys. osobników, a co za tym idzie - zmniejsza zapotrzebowanie na pożywienie. W chłodnej części roku owady wstrzymują swoją aktywność przy wychowywaniu swojego potomstwa, co stanowi część ich strategii przetrwania. Wraz z powracającą aktywnością życiową pojawiają się pszczoły zimowe. Odkładają one w odwłokach zapasy tłuszczowo - białkowe. Osobniki nie wykonują zadań związanych z opieką nad potomstwem mają dłuższą średnią życia. Rezerwę tłuszczowo - białkową zwierzęta wykorzystują do karmienia larw i do szybkiego rozwoju rodziny na wiosnę, a tym samym do zdobycia pełni wydajności i dojrzałości rodziny. Przy dostępie do nektaru i dobrej pogodzie rodzina może zebrać dziennie 2-3 kg nektaru, a w przypadkach wyjątkowego urodzaju nawet - 5 kg.

Przez okres kwitnienia roślin rodzina pszczela musi utrzymać wydajność. Jej rozwój determinowany jest w dużym stopniu przez czynniki zewnętrzne. Po okresie kwitnienia rodziny zmniejszają liczebność, co sterowane jest takimi instrumentami, jak skracający się dzień i spadające temperatury w dzień i w nocy. Dochodzi do tego także mała dostępność pożytku jesienią.

Z punktu widzenia pszczelarza rok można podzielić na następujące okresy:
- sierpień, początek nowego roku pszczelego: sprawdzić liczebność rodzin, posprzątać i nakarmić, wykonać letnie i poźnoletnie porządki, przygotować zimową siedzibę, zapewnić właściwą liczebność rodziny na zimę, skontrolować warrozę i ograniczyć jej epidemię, dokarmić rój, przezimowąc
- kontrola wiosenna: dołożyć plastry, dokonać rozbudowy związanej ze wzrostem populacji, dopilnować rozwoju młodych pszczół, zapobiec rójce, zainicjować i poprowadzić wychów matek pszczelich, zebrać miód, zaanektować kolejne źródła pożytku poprzez wędrówkę pasiek.

Budynki i pomieszczenia do użytkownika pszczół - Przewożenia pasieki

W zależności od docelowego zastosowania wozy pszczelarskie różnią się od siebie niemal tak bardzo, jak różnorodne są pasieki. Mogą być zamknięte, mogą mieć na pokładzie nawet niewielkie pomieszczenie do odwirowywania. Inną formą jest umieszczenie rodzin na platformie ograniczonej czymś w rodzaju relingu, a na czas transportu zabezpieczenie pszczół pasami.

Takie ograniczenia ograniczają znaczenie nakład pracy przy załadowaniu i rozładowaniu uli podczas przewożeniu pasieki. Niestety, ten luksus wymaga poniesienia niemałych kosztów inwestycyjnych. Trzeba pamiętać, że wozy pszczelarskie dopuszczone do ruchu ulicznego, i których miejsce postoju zmienia się często, są z budowlanego punktu widzenia nieistotne. Natomiast wozy stale stojące w jednym miejscu z punktu widzenia prawa budowlanego mogą być równoważne zabudowie.

Budynki i pomieszczenia do użytkowania pszczół - Pasieki wędrowne i wolno stojące

Umieszczenie ula wielokorpusowego w docelowym miejscu jest proste, ponieważ można go w a jednym stojaku swobodnie układać. Ule leżakowe i stojaki wymagają natomiast ochrony przed warunkami pogodowymi. W pasiekach wędrownych i wolno stojących można w ten sposób na jednym stojaku umieścić od pięciu do sześciu rodzin pszczelich. Stanowiska takie mają od 2,5 do 3 m długości, 0,8 m szerokości i niemal 2 m wysokości. Stojaki wędrowne są lżejsze niż te wolno stojące, można je łatwiej złożyć i postawić w innym miejscu. Stanowiska wolno stojące są raczej dłużej wykorzystywane w wybranym miejscu, toteż i ich konstrukcja jest solidniejsza i bardziej stabilna. Jednego i drugiego rodzaju stojaki są odpowiednie do rozpoczęcia przygody z pszczelarstwem, jeśli nie ma się odpowiedniego miejsca na stałą pasiekę. Przy stosunkowo niewielkich nakładach inwestycyjnych można urządzić pszczołom "domostwo" i zakupić niewielką ilość niezbędnych początkowo narzędzi.

Budynki i pomieszczenia do użytkowania pszczół - Stojaki pod ule - Projektowanie budynków pszczelarskich.

Pod względem konstrukcyjnym pasieki i pawilony pasieczne projektować należy w sposób typowy dla klasycznych uli. Różnią się one od zabudowań ogrodowych czy przy domowych. Elementami charakterystycznymi projektu są, obok zarysu: otwory wylotowe, świetliki, zewnętrzne oszalowanie i dach. Dla zapewnienia optymalnej ilości światła do przeglądu rodzin wskazane jest umieszczenie świetlika na wysokości około 1 m nad ulami.

Od zewnątrz wskazane jest pokrycie szalowane, ale mogą to być również zwykłe deski. Projekt dachu dopasowany do otaczającego budynek pejzażu wyraźnie dodaje uroku całej konstrukcji - nawet w przypadku stosunkowo niewielkich zabudowań pszczelarskich. Do pokrycia dachu wykorzystuje się przeważnie cegły, rzadziej gont, ondulinę czy inne pokrycia. Ule wykonywane są wyłącznie z drewna. Murowanie, ze względu na słabe przewodnictwo cieplne, ma negatywny wpływ na używanie pszczół.

Pasieki i budynki pszczelarskie to konstrukcje celowe. Ze względu na oszczędność przestrzeni, miejsce zajmowane przez taką dodatkową zabudowę musi być ograniczone do minimum. Oczywiście, oznacza to optymalną, oszczędzające miejsce organizację wnętrza. Nie ma tu mowy o wykorzystaniu zużytych foteli czy kanap, które z reguły zajmują wiele miejsca.

Budynki i pomieszczenia do użytkowania pszczół - Stojaki pod ule

Kamienie brukowe doskonale nadają się na budowę stojaków pod ule. Konstrukcję podłoża dźwigają wsporniki lub stalowe płyty, ułożone na metalowych prętach wyprowadzonych z kamiennego fundamentu. Specjalne ułożenie tych kamieni, w sposób zapewniający zatamowanie wody i posmarowanie olejem, pomaga ograniczyć dostęp do podłoża nieproszonym gościom. Takie przygotowanie stojaków ułatwia też ewentualne późniejsze ich przenoszenie na inne miejsca.

Wylanie betonowych płyt jest prostszą i bardziej ekonomiczną alternatywą. Niesie jednak ze sobą pewne wady: po przeniesieniu uli taką wylewkę trzeba - niemałym nakładem wysiłku - usunąć. Nie zapobiega ono ponadto pojawianiu się mrówek i innych nieproszonych gości.

Budynki i pomieszczenia do uzytkowania pszczół - Pasieki z pomieszczeniami do odwirowywania lub bez nich

Dopóki nie pojawiły się ula wielokorpusowe, nie było możliwości urządzenia pasieki bez chroniącego rodziny zabudowania. Na całym obszarze krajów niemieckojęzycznych i poza nim popularne były ule przypominające domki i odejście od nich, jeszcze 30 lat temu, wydawało się nie do pomyślenia.

Pasieka jest miejscem, w którym oprócz rodzin pszczelich przechowywane są też urządzenia i środki pomocnicze. Z reguły nie są już potrzebne żadne pomieszczenia w domu, poza przeznaczonymi do przygotowywania miodu do sprzedaży.

Wielkość pasieki determinowania jest przez liczebność rodzin i typ wykorzystywanych uli. O tym, czy potrzebne są pomieszczenia do odwirowywania, decyduje bliskość i warunki mieszkaniowe domu. Często ze względów praktycznych, choć niezgodnie z odwirowywaniem przeprowadzone są w obrębie domów mieszkalnych.

Przyjmuje się umowną zasadę, że na jednym pasieczysku nie powinno być mniej niż 12 rodzin, w przeciwnym razie ich użytkowanie staje się nieopłacalne, oraz nie powinno być więcej niż 50 pni - gdyż ich pielęgnacja jest niekorzystna z punktu widzenia organizacji prac pasiecznych. Każda wartość między tymi liczbami jest dopuszczalna. Ewentualnie pomieszczenia i budynki gospodarczo trzeba więc dopasowywać do liczby rodziny znajdujących się na jednym stanowisku. Ławo obliczyć powierzchnię wymaganą do prac. Długość budynku zależy od liczby przenoszonych rodzin i szerokości uli. Szerokość determinowana jest głębokością uli i ilością wolnej przestrzeni wymaganej do ich nadzorowania. Budynek musi umożliwiać swobodne przejście, konieczne są też powierzchnie do składowania  przy ścianach budynku korpusów czy szafek na plastry.

Optymalna wysokość budynku to 2,2m. Jeśli na miejscu ma być też urządzone pomieszczenie do odwirowywania, można na nie przeznaczyć 1/3 powierzchni budynku. W zależności od liczby rodzin będzie to około 8m2 lub 10m2. Pomieszczenie to może nieznaczenie "zachodzić" na przestrzeń, w której ustawione są pnie pszczele - oszklona ściana pozwoli wtedy - w trakcie wirowania miodu - spojrzeć od czasu do czasu na przednie ścianki uli.

Budynki i pomieszczenia do użytkowania pszczół

Do opieki nad pszczołami potrzebna jest cała gama narzędzi, dodatkowych korpusów, skrzynek do magazynowania, naczyń do karmienia, urządzenia do odwirowywania miodu i wiele, wiele innych.

Jeśli wszystkimi naszymi pszczołami zajmujemy się z jednego "centrum dowodzenia", musimy dowozić środki zaopatrzenia roju do poszczególnych lokalizacji pasiek. W tym powszechnie wybieranym wariancie użytkownika pszczół pomieszczenia domu mieszkalnego lub jakieś jego przyległości często pełnią funkcję gospodarczą. Do transportu dobrze mieć pojemny, przystosowany do jazdy w terenie samochód - zwłaszcza jeśli zamierzamy przewozić pszczoły na pożytki.

Na stanowisku całorocznym utrzymanie owadów jest łatwiejsze, jeśli wszystkie wymagane narzędzia są w jednym miejscu. Dobrze w tej roli sprawdza się budynek gospodarczy o wielkości dostosowanej do rozmiaru pasieki. Budynek taki zapewnia odpowiedni zapas miejsca na korpusy, pokarm dla pszczół i narzędzia.

W okresie bogatym w źródła pożytku większość uli jest zajęta przez pszczoły i znajduje się poza budynkiem. Wówczas, po uprzednim starannym wyczyszczeniu, można go wykorzystać do odwirowywania miodu przy pomocy miodarek. Przy 12-15 rodzinach wystarczające jest w tym celu pomieszczenie o powierzchni 12 m2. Na każdą dodatkową rodzinę dobrze przewidzieć kolejne 0,3m2, powierzchnia nie powinna jednak przekraczać umownej granicy wynoszącej łącznie 30m2.

Położenie budynku wybieramy z uwzględnieniem wymagań pasieki. Musimy zwrócić uwagę na drogi dojścia do uli, ochronę przed wiatrem, kierunek padania promieni słonecznych w najgorętszych dniach w roku, wygodny dojazd dla ułatwienia przewozu miodu i pożywienia, jak również możliwość przenoszenia pasieki.