Ul idealny - Typy uli

Podstawą każdego rodzaju ula są plastry, które w różnych ulach mogą różnić się wielkością, kształtem i ilością. Dodatkowym kryterium podziału uli jest orientacja plastrów względem wylotu, czyli ich zabudowa: zabudowa ciepła i zabudowa zimna.

1. Wzdłużna - plastry skierowane są wąskim bokiem w stronę wylotu ula - tzw. zabudowa zimna
2. Poprzeczna - plastry ułożone są równolegle w stronę boku mieszczącego wylot z ula - tzw. zabudowa ciepła

Wymiary zewnętrzne ramek najpopularniejszych uli w Polsce. Szerokość i wysokość w mm
Ul wielkopolski (leżaki i stojaki) - 360x260
Ul Ostrowskiej (ule wielokorpusowe) - 360x230
Warszawski poszerzany (leżaki) - 300x435
Langstroth (ule wielokorpusowe) - 448x232
Dadant (leżaki i stojaki) - 435x300
Warszawski zwykły (leżaki) - 240x445
Dadant zmodyfikowany (ule wielokorpusowe) - 435x230

Ul idealny

Początkowo, gdy człowiek wziął pszczoły pod swoją pieczę i zaczął wykorzystywać je jako źródło miodu, gniazda tych owadów nie uległy większym przeobrażeniom. Dopiero po odkryciu "pszczelich odstępów" i zastosowaniu przenośnych plastrów naturalne gniazda pszczół ludzie dopasowali do swoich potrzeb. Przy ocenie ula należy brać pod uwagę przede wszystkim jego podobieństwo do naturalnych gniazd pszczelich. Ul musi być nienaganny pod względem biologicznym, a swoją wielkością i kształtem powinien pasować do wymagań zamieszkującego go gatunku.

Aby rodzina mogła żyć długo i szczęśliwie, wybrany dla niej ul musi spełniać następujące wymagania:
- zapewniać ochronę przed zmiennymi warunkami pogodowymi
- chronić przed napastnikami, pasożytami i grabieżcami
- pozwalać na utrzymanie ciepła zgodnie z preferencjami pszczół. W okresie po za rozwojem larw ocieplenia wymagają tylko bezpośrednie siedziby owadów - pozostałe części ula są tylko nieznacznie cieplejsze niż powietrze na zewnątrz
- plastry nie mogą pleśnieć - dobry przewiew gwarantuje siatka w dennicy
- na wiosnę rodziny powinny szybko się wzmacniać. Istotne parametry to: początkowa liczebność roju, zapasy pożywienia, zdolność izolacji części mieszkalnej w powiązaniu z temperaturami zewnętrznymi
- w lecie liczebność rodziny wzrasta i ul powinien zapewniać dostateczną przestrzeń dla tego przyrostu. Bardzo wygodna jest tu możliwość pionowego rozbudowania ula poprzez dostawiania korpusów
- w zimie pszczoły powinny mieć dostęp do pożywienia tak, aby nie pojawiało się zagrożenie śmierci głodowej

W celu wygodnego zarządzania populacjami pszczół dzisiejsze ule konstruuje się według następujących kryteriów technicznych:
- praca przy ulu powinna być łatwa i nie powinna wymagać wysiłku. Konieczna jest więc dobra ergonomia rozwiązań
- poszczególne korpusy ula muszą być wygodne do trzymania i nie mogą być zbyt ciężkie
- musi istnieć możliwość szybkiego uzupełnienia zapasu pokarmu
- budowa ula musi dawać możliwość wygodnego transportu, dobrej wentylacji, stabilnego połączenia elementów mobilnych z dennicą i daszkiem
- powinno być możliwe wybieranie miodu w całości. Jest to szczególnie ważne w przypadku miodu płynnego. Miód w słoiku na własny użytek czy też na sprzedaż jest bardziej wartościowy niż w plastrze zimującej rodziny pszczelej!
- budowa ula powinna dawać szansę wykorzystania go do różnych potrzeb użytkowych - w szczególności wskazana jest łatwość np. organizacji hodowli pszczół lub produkcji odkładów

ZAPAMIĘTAJ!
Ul musi zapewniać wygodę zarówno pszczołom, jak i pszczelarzowi.
Różne systemy uli dla pszczół miodnych projektowane są głównie z myślą o optymalnym wykorzystaniu źródeł pożytku, w lokalizacjach zróżnicowanych pod względem roślinności. Czasem są to jednak konstrukcje powstałe na bazie osobistego wyobrażenia lub siły przekonywania ich wynalazców. Wiele pomysłów się nie przyjęło i było zarzuconych na przestrzeni lat.

Naturalne gniazdo - Budowa plastra

Podłoże pod budowę plastra pszczoły sprawdzają żuwaczkami, oceniając jego sztywność - wszelkie luźne części są z miejsca usuwane. Drobne rysy i tym podobne niepewne fragmenty są starannie "łatane" propolisem i woskiem. Dokładność pszczół jest tu w pełni zrozumiała, ponieważ w przypadku odpadnięcia plastra przyszłość rodziny byłaby poważnie zagrożona.

Bez pomocy człowieka rój pszczół buduje znaczną większość komórek pszczelich o średnicy 5,37 mm i głębokości 12 mm. Komórek trutowych powstaje znacznie mniej, mają one głębokość 15 mm i średnicę 6,7 mm. Jedne i drugie komórki ułożone są nieznacznie pod kątem w stosunku do płaszczyzny poziomej i skierowane lekko skośnie ku górze. Komórki pszczele służą do rozwoju larw robotnic i do magazynowania miodu i pyłku. W komórkach trutowych rozwijają się larwy samców, bywa też w nich składowany miód.  Pyłek praktycznie nigdy tam nie trafia.

Naturalne odstępy między plastrami możemy zmienić w przypadku roju budującego gniazdo "na dziko". Jest to jednak wykluczone w przypadku uli rozbieralnych. Odstęp pomiędzy środkami plastrów musi tu wynosić 35 mm, co wynika z głębokości komórek i z minimalnej wymaganej szerokości przejścia pomiędzy plastrami.

Pierwszy zbudowany plaster stanowi serce gniazda. Gdy tylko osiągnie rozmiar kilku centymetrów, zostaje oflankowany dwoma dodatkowymi plastrami. Rozbudowę plastrów kontynuuje się nawet po zakończeniu okresu gromadzenia pożytku - rozpoczęte plastry flankujące są wydłużone, dobudowane są też dalsze plastry. Pomimo utraty dostępu do pożytku pszczoły potrzebują przestrzeni na miód i pyłek, jak również na rozwój potomstwa. Dopóki z lewej i z prawej strony zbudowanych plastrów znajduje się dostatecznie dużo miejsca, dopóty pszczoły kontynuują rozbudowę. Jeżeli tylko rodzina ma dobry i trwały dostęp do pożywienia, to - widząc jej osiągnięcia w budowie gniazda - można tylko kiwać głową z podziwem. Nierzadko plastry osiągają długość przekraczającą nawet pół metra - a przy odpowiednich warunkach mogą osiągnąć wymiary nawet 1 m.

Jeśli nawet przestrzeń do budowy plastrów nie jest ograniczona, jak w przypadku pionowo wydrążonych  ich więcej gniazd, pszczoły nie wykonują niż 10 - 11, dopóki możliwe jest wydłużenie tych już istniejących. Owady te zawsze konstruują plastry w orientacji pionowej, i zawsze równolegle do siebie. Takie rozwiązanie podsunęło naszym przodkom pomysł na skonstruowanie ramek do plastrów, a tym samym uczynienie sztywnej normalnie konstrukcji konstrukcją przenośną. Dopiero to umożliwiło wyciąganie plastrów i pozwoliło zajrzeć do nieznanych wcześniej obszarów pszczelego gniazda.

Naturalne gniazdo - Przesiedlanie i potęcjalne miejsca gniazdowania.

Ogólnie rzecz biorąc, pszczoły miodne mają zdolność oceny potencjalnych miejsc gniazdowania - w szczególności opiniowania ich wielkości. Mimo to rodzinom często zdarza się w praktyce zamieszkiwać wydrążenia o nieoptymalnych warunkach. Po części przyczyny takiej należy upatrywać w ograniczonej ilości potencjalnych lokalizacji miejsc gniazdowania, po części też - w prawidłowości, że w naturze nie wszystko musi zawsze się udać. Jeśli wydrążone drzewo, dziupla skalna, wolna przestrzeń w dachu budynku czy choćby kasety rolet nie spełniają wymagań owadów odnośnie bezpieczeństwa bądź kryteriów organizacji gniazda - pszczoły nie zdecydują się na nie, ponieważ nie dają im one stałych szans przetrwania.

Wielkość otworu wylotowego z gniazda to czynnik, którego znaczenie nie można zignorować podczas wyboru miejsc na rozwój larw czy magazyn dóbr. Mówiąc wprost - właściwy wlot do ula decyduje o powodzeniu lub klęsce roju.

Przy rozpatrywaniu opieki i zaopatrzenia rodziny trzeba zwrócić uwagę na konsekwencje ułożenia wlotu do gniazda. Należy go staranie dobrać względem ułożenia plastrów i liczebności roju. Jeśli wykorzystujemy więcej plastrów, ułożenie wlotu do ula częściowo traci na znaczeniu. W przypadku rodzin zajmujących wiele korpusów lub nadstawek magazynowych zapewniony musi być swobodny wylot na całej szerokości gniazda.

WSKAZÓWKA
Tylko spełnienie kryteriów organizacji gniazda gwarantuje długotrwałą egzystencję osiedlanych rodzin pszczół miodnych.
WAŻNE !
Położenie wylotu ma kluczowe znaczenie dla lokalizacji czerwia oraz klębu zimowego.

Naturalne gniazdo - Organizacja gniazda

Na plastrach pszczół miodnych zawsze można znaleźć eliptyczny kształt obszaru komórek larwalnych. O ile tylko istnieje dostateczna dostępność pożywienia, zapasy pyłku i miodu rozmieszczone są wokół obszaru miodni. Wspomniany eliptyczny obrys obszaru rodni, która nawiasem mówiąc, może przyjmować kształt niemal kulisty, stanowi część efektywnego działania gospodarczego owadów. Kulisty kształt zapewnia wykorzystanie maksymalnej powierzchni. Dzięki temu, i dzięki mądrej gospodarce cieplnej, rodzina pszczela jest w stanie przetrwać zimne okresy przy jak najmniejszych nakładach energetycznych.

 Pszczoły miodne składają swoje zapasy zawsze z dala od wylotu z gniazda. Dlatego też przeznaczone na gniazdo miejsce musi umożliwiać wybór lokalizacji takiego magazynu z dala od otworów wylotowych; daje przy tym pszczołom możliwość zorganizowania rodni poniżej zapasów pożywienia. Dążenia pszczół do magazynowania pożytku z dala od wlotu do gniazda jest uwarunkowane genetycznie i wynika oczywiście ze złych doświadczeń w przypadku lokalizacji "mniej zapobiegawczych".

Innym czynnikiem determinującym organizację gniazda jest zachowanie młodych pszczół. Do przygotowania plastra na rozwój larw wybierają one bowiem zawsze komórki położone poniżej wspomnianych zapasów miodu i pyłku. Taki wybór gwarantuje rodzinie dogodne drogi przenoszenia pożywienia w okresie karmienia zimowego i w okresach o ograniczonym dostępu do pożytku. Droga pionowa do zapasów miodu okazała się ewolucyjnie najkorzystniejsza, jeśli chodzi o szanse przetrwania rodziny i rozwoju potomstwa na wiosnę.

Naturalne gniazdo

Miejsce gniazdowania roju pszczół miodnych musi zapewniać ochronę przed czynnikami pogodowymi oraz wrogami. Jego stan i wielkość muszą ponadto odpowiadać właściwym dla gatunku pszczół przyzwyczajeniom "mieszkaniowym" i ich zachowaniu.

Gniazdo pszczół tworzą wszystkie plastry i ich zawartość. Owady budują je z wydzieliny własnych gruczołów woskowych. Plastry niezbędne są zarówno do magazynowania pożywienia, jak i do rozwoju potomstwa. W zależności od wielkości roju i dostępności pożywienia naturalne gniazdo może wymagać przestrzeni o objętości liczonej nawet w setkach litrów - a czasem jeszcze większej.

Rozmnażanie - Wychów młodych matek - Mateczniki rojowe

Najlepiej poznanym powodem pojawiania się w ulu młodych matek jest nastrój rojowy, który służy zachowaniu gatunku i rozmnażaniu. Wśród przyczyn nastroju rojowego wymienić można przepszczelenie ula, niewydolność starej królowej, zbyt wąski wylot z ula oraz zbyt wysoką temperaturę wnętrza.

Komórki, w których pielęgnowane są matki, rozpoznać można dzięki wyraźnie wystającemu "kapeluszowi". Ponieważ między komórkami robotnic i trutni nie ma dostatecznie dużo miejsca na zbudowanie mateczników, ale też i z pewnych innych względów, komórki te są umieszczone na krawędziach plastrów lub niszach gniazda. Ich pojawienie się jest ograniczone do okresu rojowego, trwającego u pszczół miodnych do połowy kwietnia do połowy lipca. W trakcie przygotowań do rójki panująca królowa jest zmuszona do złożenia jaj w zbudowanych zaczątków mateczników, zwanych miseczkami matecznikowymi. Komórki te zakładane są w odstępach czasowych, a maksymalna ich liczba ograniczona jest do 10, góra 14. Mateczniki rojowe można także wykorzystywać do poddawania matek w rodzinach, jeśli z hodowlanego punktu widzenia pochodzą z dobrych rodzin. Nie jest to jednak dobra metoda ich wychowu. Wszystkie obecne metody hodowlane wykorzystują wielokrotnie zasadę wychowu matek z larw robotnic. Raz wyselekcjonowany dobry materiał hodowlany przy metodzie przekładania larw można łatwo rozmnożyć 100-, 1000-krotnie, a nawet 10 tysięcy razy.