Pożytki leśne - Obserwacja wytwarzania spadzi

Kolejnym obszarem pracy pszczelarza jest obserwacja wytwórców spadzi. Trzeba, oczywiście, znać gatunki tych zwierząt - ich wygląd, miejsca występowania i okres rozwoju. Do najważniejszych gatunków zalicza się mszyce z gatunków miodownica świerkowa pędowa, miodownica świerkowa pniowa i miodownica jodłowa zielona oraz czerwce miechun świerkowy i miechun świerkowo - jodłowy.

Pożytki leśne - Powstawanie spadzi - Leśne rośliny spadziowe

Świerki, sosny i jodły to najważniejsze z leśnych, na których masowo może pojawić się spadź. Oprócz nich należy należy wymienić modrzew i kosodrzewinę. Jednak nie można przy tym zapominać o występowaniu spadzi na drzewach liściastych. Także na klonach, brzozach, dębach, kasztanach jadalnych, lipach czy śliwkach i gruszach mogą rozwijać się populacje zwierząt wytwarzających spadź. Rzadko natomiast znajduje się one na bukach i olszach. Spadź w niektórych latach występuje także na innych drzewach, krzewach i roślinach zielnych. Sporadycznie spotkać ją można nawet na kłosach zbóż, w przypadku porażenia ich sporyszem. W takich sytuacjach należy pamiętać o przepisach prawnych, które zakazują opryskiwania środkami szkodliwymi  dla pszczół nawet niekwitnących roślin, jeśli tylko są one wykorzystywane przez owady.

Pożyki leśne - Powstanie spadzi - Wytwórcy spadzi

Chodzi tu głównie o mszyce i czerwce, które przy dobrej dostępności pokarmu i korzystnych warunkach do rozmnażania wytwarzają dużą ilość spadzi. Bardzo rzadko do tej "produkcji" przyłączają się miodówki. Z uwagi na specyficzny aparat gębowy, wszystkie te owady zaliczają się do rzędu pluskwiaków. Ich kłująco - ssący aparat gębowy składa się z czterech szczecinek tnących, leżących wewnątrz żuwaczki z kanałem ślinowo - pokarmowym, oraz z leżącej na zewnątrz żuchwy, która pomaga pluskwiakowi przebić się przez korę. Szczecinki tnące pomagają z kolei dostać się do rurek sitowych przez zewnętrzne warstwy rośliny.
Mszyce i czerwce mają różne zwyczaje życiowe i rozrodcze. Oba gatunki są silnie wyspecjalizowane w korzystaniu z określonych gatunków drzew, co w praktyce oznacza, że na innych roślinach nie pożywią się lub nie rozmnożą.
Wytwórcy spadzi z soków drzew leśnych nie są traktowani jako szkodniki, ponieważ rośliny dysponują możliwością modyfikacji składu soków, a przez to kontroli nad atakiem mszyc. Las wykorzystuje ponad spadź produkowaną przez zwierzęta. Do jej konsumentów należą m.in. mrówki leśne i osy, o ogromnym znaczeniu dla higieny lasu.

Pożytki leśne - Powstanie spadzi

Owady należące do rzędu pluskwiaków równoskrzydłych wysysających soki potrzebują do swego rozwoju i rozmnażania także witamin, minerałów i białka. W okresie okrywania się liśćmi drzewa mają takimi zwierzętom do zaoferowania wszystkie niezbędne substancje pokarmowe - znajdują się one w ich sokach. Ponieważ jednak ilość łańcuchów białkowych w płynie znajdującym się w rurkach sitowych jest stosunkowo niewielka, owady wysysające soki muszą spożywać bardzo duże ilości tych płynów, aby pokryć swoje zapotrzebowanie na białko. W odpowiednio wyspecjalizowanym narządzie trawiennym zwierząt odfiltrowują białka z soku. Wessany sok przepływa przez komorę filtrującą, gdzie wchłaniane są łańcuchy białkowe, stanowiące około 10% masy - pozostałe 90% objętości soku jest wydalane w postaci zawierającej cukier spadzi na liście lub szpilki drzew i krzewów liśćmi, tym mniejsza zawartość azotu w soku. Zmusza to zwierzęta do wysysania jeszcze większych ilości soków, aby pokryć zapotrzebowanie na białko. W tym okresie można często zaobserwować masowe występowanie spadzi. Występujące w późniejszym okresie obniżanie zawartości azotu w soku dość mocno odbija się na warunkach żywieniowych mszyc i często prowadzi do drastycznego spadku ich populacji, z czym związane jest, oczywiście, załamanie się produkcji spadzi i zaprzestanie jej zbiory przez pszczoły.

Pożytki leśne - Miód spadziowy

Jak sama nazwa wskazuje, jest to miód produkowany przez pszczoły ze spadzi. Powstaje on z wydaliny zwierząt, które nie przyswajają cukrów z wysysanych soków roślinnych. Pszczoły zbierają ich słodkie odchody z igieł lub liści drzew i innych roślin, i przygotowuje z nich miód. Miód spadziowy jest bogaty w minerały, silne inhibiny antybakteryjne, a także zawiera dużo fruktozy, dzięki której długo utrzymuje płynną konsystencję.

Pożytki leśne

Pożytki występujące w lasach mają szczególne znaczenie, ze względu na lepsze zbiory miodu i dłuższy okres zbierania. Wysokie ceny miodów spadziowych ponadto zwiększają atrakcyjność użytkowania pszczół w przypadku wykorzystania pożytków leśnych.

Pożytki kwiatowe i leśne - Rośliny pożytkowe

W Europie Środkowej występuje niemal 3 tyś. roślin nasiennych, które stanowią potencjalne źródło pożytku dla pszczół. Niektóre z nich zaliczamy do głównych roślin pożytkowych, które umożliwiają zbiory miodu i/lub masowo dostarczają owadom pyłku. Do tych roślin należy mniej niż 100 gatunków. Ale do zaopatrzenia rodzin pszczelich wykorzystywane są wszystkie rośliny pożytkowe.
Występowanie pożytków jest kluczowe dla produkcji miodu, a więc determinuje wydajność uzyskiwaną w pasiece. Ich występowanie stanowi także gwarancję zdrowia pszczół. Wykorzystanie pożytków powinno zaczynać się możliwie wcześnie w ciągu roku i trwać do lata, a nawet do jego schyłku. W idealnym przypadku jak najmniej powinno być przerw w zbiorach. Najlepiej, gdy na kończące się zbiory pożytku jednego gatunku roślin nakłada się początek występowania pożytku z innej rośliny. Stanowiska o całorocznym występowania pożytku to rzadkość, i mało która pasiek może się nimi poszczycić. Z reguły wykorzystanie pewnych roślin jako pożytku dla pszczół możliwe jest tylko dzięki wędrowce rodzin.
Pora zbierania pożytku podzielona jest na okres wiosenny, letni i późny. Wczesne źródła to z reguły pożytki gwarantujące rozwój rodzin i zwane są pożytkami rozwojowymi. Olsza, leszczyna, wierzba, dereń, rannik zimowy, wszystkie kwiaty cebulowe, wrzosiec wiosenny, śliwa tarnina, wiśnia ptasia, klon cukrowy, zawilce, hiacynt czy podbiał - to najważniejsze rośliny pożytkowe, charakteryzujące się dużym rozprzestrzenieniem.
Występowanie roślin danego gatunku nie stanowi, oczywiście, gwarancję zbiorów. Zbiory rządzą się swoimi prawami, i ma na nie wpływ wiele czynników. Przede wszystkim, aby zbiory pożytków mogły się odbić, w danej okolicy powinno być ich dużo. Ważna jest także ich wartość odżywcza dla owdów oraz ich lokalizacja. Oczywiście, na wykorzystanie pyłku i nektaru mają wpływ również panujące warunki pogodowe, w tym temperatura.